Het Denderbekken
Klein maar afwisselend
De Dender vormt zich in Ath (40 m TAW, provincie Henegouwen), door de samenvloeiing van de Oostelijke Dender (Dendre Orientale) en de Westelijke Dender (Dendre Occidentale). Na deze samenvloeiing stroomt de Dender een 18-tal km in Wallonië. Via Geraardsbergen komt de Dender Vlaanderen binnen. Na passages door onder meer Ninove en Aalst mondt de Dender vervolgens 49 km later uit in Dendermonde (3 m TAW) in de Schelde. De Dender stroomt door de Vlaamse Ardennen (met onder meer de beruchte Muur van Geraardsbergen), het glooiende Pajottenland en de vlakke zandleemstreek in het noorden. Aan de nieuwe monding is een getijdensluis gebouwd, waardoor de getijdenwerking van de Schelde niet meer (rechtstreeks) merkbaar is op de Dender.
Meersen en overstromingen
De Dender is een typische regenrivier. Het water kabbelt meestal traag verder en staat zelfs bijna stil in droge periodes, maar in regenperiodes kan het debiet heel snel oplopen waardoor de Dender verandert in een snelstromende rivier.
Vroeger stroomde in de winter het water van de Dender over in de omliggende weiden, de meersen. Slechts enkele van deze meersen bestaan vandaag de dag nog. De meersen konden hun natuurlijke functie als overstroombaar gebied slechts gedeeltelijk behouden omdat de Dender er ingedijkt is of omdat ze zijn ingenomen door bebouwing en infrastructuur. Op andere plaatsen geven de meersen een uitgesproken groen karakter aan de Dendervallei: de Wellemeersen en Kapellemeersen in de regio Aalst, Denderleeuw tot Liedekerke en de Nuchten, Gemene Meersen, Molenmeersen en Pollaremeersen in de regio tussen Geraardsbergen en Ninove.
In de loop van de eeuwen onderging de Dender een sterke menselijke invloed. Op de 50 km die de Dender door Vlaanderen stroomt, regelt een batterij van 8 stuwen het waterpeil. Deze stuwen dateren van 1869, en bevinden zich onder meer te Geraardsbergen, Ninove, Denderleeuw, Aalst en Dendermonde. Momenteel worden ze één voor één vernieuwd. Omdat de Dender bij hoogwater geen water kan afvoeren in de Zeeschelde, is stroomafwaarts een uitgestrekt gecontroleerd overstromingsgebied aangelegd, het ‘Denderbellebroek’. Hier wordt het extra water tijdelijk gebufferd tot het waterpeil van de Schelde voldoende gedaald is. Het waterpeil in de Schelde is bij hoogwater een cruciale factor: het water van de Dender kan namelijk enkel worden geloosd als het waterpeil in de Schelde lager staat dan dat van de Dender.
Van waar komt het water
Het bovenstroomse, in Wallonië gelegen deel van het stroomgebied van de Dender levert bijna een kwart van het debiet van de Dender dat in Dendermonde afstroomt. De belangrijkste zijwaterlopen in Vlaanderen zijn de Mark, Molenbeek-Pachtbosbeek, Bellebeek, Molenbeek-Ter Erpenbeek en Vondelbeek. In Vlaanderen voeden vooral de Marke en de Bellebeek de Dender.
