Het Maasbekken

Een atypisch bekken met een unieke rivier

Het Maasbekken is het enige rivierbekken in Vlaanderen dat is opgesplitst in gescheiden deelgebieden. Het Limburgse deel van het Maasbekken grenst in het noorden en oosten aan Nederland en in het zuiden aan Wallonië. Het Antwerpse deel grenst in het noorden aan Nederland. Verschillende waterlopen in het Maasbekken zijn hierdoor (deels) grensvormend (zie verder). De Maas is in Vlaanderen de enige rivier met een grindbedding. De hoogwaterafvoeren op de Maas worden bepaald door de neerslagkarakteristieken en door de bodemgesteldheid in het stroomgebied ten zuiden van Luik. Hierdoor is de Maas van nature een echte regenrivier met extreem wisselende debieten.

Grensoverschrijdend aspect

Door haar ligging heeft het Maasbekken verschillende waterlopen die (deels) grensvormend en/of grensoverschrijdend zijn met Nederland of Wallonië: o.a. de Maas zelf, Weerijs, Mark, Merkske, Dommel, Warmbeek, Lossing, Itterbeek, Jeker en Berwijn. Daarnaast zijn ook het Albertkanaal en de Zuid-Willemsvaart grensoverschrijdend. Afstemming met Nederland en Wallonië (en ook Frankrijk) is voor het Maasbekken dan ook belangrijk.

Verzakking van het landschap

Het Limburgse deel van het Maasbekken wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van drie mijnverzakkingskernen ter hoogte van het Kempisch plateau in Maasmechelen (ten noorden van Eisden, ten noordoosten van Meeswijk en ter hoogte van Leut). Door deze verzakkingen is de natuurlijke waterafvoer van enkele beken gewijzigd (o.a. Genootsbeek, Vrietselbeek en Bosbeek). De mijnverzakking heeft tot gevolg dat het maaiveld op sommige plaatsen gedaald is tot beneden het grondwaterniveau. De mijnverzakking zorgt voor een hoger overstromingsrisico.

Stilstaande waters en vijvers

In het Maasbekken zijn er geen natuurlijke meren. Er zijn wel veel kunstmatige waterplassen. Het zijn ontginningsplassen, voornamelijk gesitueerd langsheen de Gemeenschappelijke Maas, het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten, in Noord-Limburg en in het zuidoosten van het Kempisch Plateau. De 3 aangeduide Vlaamse oppervlaktewaterlichamen zijn de plas Eisden Mijn, de grindplas Kessenich en de plassen Spaanjerd en Heerenlaak. Deze laatstgenoemde is de enige ontginningsplas die aangeduid is als recreatiewater in het Maasbekken.

Kanalen voor scheepvaart en drinkwater

Talrijke kanalen doorsnijden het Maasbekken: het Albertkanaal, het Kanaal Briegden-Neerharen, de Zuid-Willemsvaart, het Kanaal Bocholt-Herentals, en het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten. Deze kanalen ontvangen hun water (al of niet rechtstreeks) vanuit de Maas. Het Albertkanaal is één van de belangrijkste kanalen in België. Het vormt een binnenvaartroute tussen de haven van Antwerpen en het industriebekken van Luik. Het Albertkanaal is ook een belangrijke drinkwaterbron.