Toerisme en recreatie
Water verhoogt de belevingswaarde van de omgeving. Zeker waterlopen met natuurlijke oevers en een goede waterkwaliteit, hebben een hoge recreatieve waarden. Wie regelmatig in contact komt met groen en water heeft minder last van stress, beweegt meer en kan zich beter concentreren. Water is een belangrijke trekpleister en wordt meer en meer gebruikt om bebouwde kernen op te waarden.
Een mooi voorbeeld hiervan is de openlegging van de Jeker in Tongeren.
Toerisme is een belangrijke economische pijler voor het Maasbekken. Enkel het IJzerbekken en het Bekken van de Brugse polders aan de kust hebben jaarlijks meer overnachtingen.
Diverse vormen van watersport worden op waterlopen en plassen in het Maasbekken beoefend. Enkele grindontginningsplassen langsheen de Maas zijn ingericht als zeil- en surfplas (o.a. de Spaanjerd en Heerenlaak). Watersporten zoals SUP, en waterski zitten in de lift.
De recreatievaart (gemotoriseerd) maakt gebruik van de Maas (stroomafwaarts Maaseik), het Albertkanaal en de Kempische kanalen. Er zijn 10 jachthavens in het Maasbekken. Langs de Zuid-Willemsvaart (Neeroeteren) en het kanaal Bocholt-Herentals (Lommel, Pelt) zijn een aantal kano- of kajakverenigingen gelokaliseerd. Georganiseerde kajakvaarten vinden plaats op de Maas en de Dommel. Zwemmen in open water kan (tegen betaling) onder meer in De Steenberg in Kinrooi, Barefoot Beach in Lommel, Tulderheyde in Ravels en De Mosten in Hoogstraten.
In 2024 gaf de Vlaamse Regering haar definitieve goedkeuring aan het besluit tot wijziging van VLAREM II inzake zwemmen in open water. Er is een versoepeling van de bestaande voorwaarden om als zwemzone erkend te worden. En er is een nieuwe categorie van zwemwateren waar zonder toezicht gezwommen kan worden de “vrije zwemzone”.
De actuele waterkwaliteit van het zwem- en recreatiewater is te raadplegen via www.kwaliteitzwemwater.be.
Tijdens lange, droge en warme periodes kunnen blauwalgen (cyanobacteriën) in het water voorkomen. Blauwalgen (of cyanobacteriën) vormen een blauwgroene, soms roodbruine, olieachtige laag op het water en houden gezondheidsrisico's in voor mens en dier. Zwemmen en andere watergebonden sporten worden dan niet meer toegelaten. Departement Zorg, DVW en de Vlaamse Milieumaatschappij VMM hebben een duidelijk kader bij blauwalg problemen.
De hengelsport concentreert zich op de kanalen en enkele grindplassen langsheen de Maas, maar ook op de Maas, Mark, de Weerijs en de Voer. Op o.a. de Dommel, de Warmbeek en de Abeek wordt eerder extensief gevist. Verspreid over het Maasbekken zijn er ook veel privé visvijvers, deels in valleigebied.
Aantrekkelijke waterlopen en kanalen zorgen ook voor meer ‘landrecreatie’. Fietsen en wandelen langs waterlopen en kanalen is zeer populair, met een piek tijdens de corona lockdown. Langs de Vlaamse waterwegen zijn er meer dan 2000 km jaagpaden. Deze worden niet enkel gebruikt voor recreatief fietsen maar ook voor efficiënt (woon-)werk verkeer met de (elektrische) fiets.